چوخه بافی

در اکثر فرهنگ های لغت چوخه را نوعی تن پوش پشمی معنی کرده اند، چوخه بافی از #صنایع دستی خراسان به ویژه خراسان شمالی است که البته در چند دهه اخیر از رونق کمتری برخوردار بوده است.این دستبافته معمولا از پشم بره یا شتر تهیه می شود و پس از آماده شدن پشم و تبدیل پشم به نخ تابیده از طریق پودگذاری بر روی دار زمینی تولید می شود. چوخه به عنوان جلیقه، لباس کشتی(پالتوی چوخ)، پا تابه ، کت و شلوار و ... به کار می رود و به علت نوع آب و هوای سرد و شرایط اقلیمی مردان چوخه را به عنوان البسه در زمستان استفاده می کنند.معمولا جوانان و پهلوانان ایل که عموما ورزشکار و سخت کوش بوده اند سفارش پالتوی چوخ را می دادند و این لباس را به عنوان یک قانون در هنگام مبارزه کشتی به تن می کردند و از اینجا بود که نام این مبارزه به کشتی با چوخه شهرت یافت.

چوخه بافی در مناطق روستایی حسین آباد، عبدل آباد و گلیان شهرستان شیروان، روستای اسفیدان بجنورد به صورت کارگاه های خانگی و محدود رواج دارد.

چوخه، که جامهٔ پشمین چوپانان و برزگران و در واقع پوشاک قدیمی کردهای خراسان بوده است. چوخه در زمان های پیشین پالتویی ضخیم و مقاوم و دارای آستین بوده، ولی امروزه به یک جلیقهٔ کتانی بدون آستین تبدیل شده است.

واژه چوخه در اصل واژه ای کردی است. و به معنی شنل کوتاهی که کشتی گیران آن را با شال سفیدرنگی محکم می کنند. از آنجا که این ورزش از قدیم الایام در بین مردم کرد شمال خراسان مرسوم بوده به این نام (کشتی با چوخه) معروف گشته است.

width=500

نازگل حیدریان

نارگل حیدریان، 56 ساله ، دارای مدرک سیکل می باشد. وی از جمله هنرمندان چوخه بافی در استان خراسان شمالی است که موفق شده است .وی به همراه چهار خواهر و یک برادرش از زمان کودکی در کنار مادر فعالیت می کرده است ، از سن 7 سالگی در این رشته کار کارکرده و الان 11 سال است که به صورت حرفه ای این رشته ر ا دنبال می کند. فعالیت های دیگر این هنرمند از قبیل برگزاری کلاس های آموزشی در مرکز توانبخشی شیروان ، مرکز بهزیستی، خانه فرهنگ در رشته های جاجیم، گلیم و چوخه ، اداره زندان ها، میراث فرهنگی، و جهاد دانشگاهی بجنوردمی باشد. گلیم، جاجیم، چوخه بافی که ثبت ملی شده، توری بافی(گیپور)، جوراب بافی، کلافه بافی، لباس محلی، گلیم برجسته، پارچه بافی از جمله کارهایی است که حیدریان بدان تسلط کامل دارد. در رشته ی چوخه دو نمونه از کارهایش موفق به کسب مهر یونسکو(UNESCO) شده اند.

تاریخچه چوخه بافی

پشم(Wool) مورد استفاده برای بافت چوخه باید از نوع پشم بره باشد، ابتدا شسته و سپس با شانه مخصوصی زده می شود، توسط دستگاهی تبدیل به پشم و سپس نخ می شود، کمی نمناک می کنیم ، تا در موقع چله کشی به هم نچسبد. قبلا از رنگ های کاملا طبیعی که برگرفته از ریشه های گیاهان هم چون گل محمدی، گردو استفاده می شد که امروزه به دلیل تسهیل در کار همه به سمت استفاده از رنگ های شیمیایی رفته اند. در زمان های گذشته برای تهیه پالتو، کت و شلوار و پی تاوه از پارچه های چوخه استفاده می شد که پی تاوه در واقع شال های باریکی است که دور ساق پا پیچیده می شود که در دو مدل بافته می شود ، یکی ویژه برای کار بود و دیگری مخصوص لباس های رقص محلی بود هم چنین برای تهیه سفره کردی، کیسه مخصوص دوغ (خلته) و جانمازی مورد استفاده قرار می گرفته است.

امروزه برای کاربری بیشتر، سبک تولیدات تغییر یافته و به سمت امروزی بودن رفته که شامل کیف، جاموبایلی، رومیزی، رومبلی، روکش مبل، کوسن، پادری، کناره ی کف اتاق تولید می شود.

هنر

مراحل تولید لباس چوخه

پشم چینی گوسفندان در خراسان شمالی بین کردها به پز برین معروف است در این میان بوسیله هورینگ یا همان قیچی پشم زنی، به سراغ بره هایی که پشم حنایی و زیبا دارند می روند، به پشم چیده شده که اولین بار بدست می آید لواگ می گویند. سایر پشم هایی که چندین بار از بدن گوسفندان بزرگتر چیده می شود هری می نامند. لوا بدست آمده شسته، سپس حلاجی و تیت شده آنگاه بوسیله دوک یا تشی آن پشمها را می ریسند تا توپ نخ و گریف بدست آید. سپس دار یا تون آماده می شود و نخ ها در کنار هم یکرنگ و همدست بافته می شوند و پارچه ای که از لوا یا هری بود ساخته می شود وبه این پارچه چوخ گفته می شود. پارچه چوخ توک یا پرز داده می شود پس از پایان کار جوانان و پهلوانان که عموماً ورزشکار هستند پارچه چوخ را برای تبدیل شدن به پالتو، کت و شلوار و پاتابه به دست خیاط می دهند.

این هنر دستی پس از آماده شدن پشم و تبدیل پشم به نخ تابیده از طریق پودگذاری بر روی دار زمینی تولید می گردد. تولید چوخه در سه مرحله آماده سازی پشم مورد نیاز، چله كشی و سپس بافت انجام می شود.

کشتی گیران و پهلوانان می بایست پالتوی چوخ را در هنگام مبارزه کشتی به تن می کردند واین از قوانین اولیه کشتی محسوب می شد و از این لحاظ کشتی را چوخه نام نهادند و این کشتی به کشتی چوخه شهرت یافت. لباس چوخه در آن روزگار مقوام ترین لباس عشایر کرد شمال خراسان بود بطوری که هیچ پارچه دیگری مثل پارچه چوخه در مبارزه کشتی گیران دوام نمی آورد.

عملیات پشم چینی معمولاً در اوایل بهار انجام می شود كه پشم بره یا شتر را در اوایل بهار كه مرغوب تر است، به وسیله قیچی پشم چینی می چینند. پشم مصرفی چوخه احتیاج به رنگرزی ندارد و بافنده ازمرا رنگ خود پشم چیده شده استفاده می كند و برای فرآوری آن پشم خشك شده را آنقدر با چوب می زنند تا در نهایت پشم نازك و لطیف به دست آید. پشم زده شده را داخل دندانه های شانه گذاشته و سپس با دو دست از دو طرف می كشند، از تكرار این عمل پشم مناسب به صورت لیف به دست می آید كه در اصطلاح محلی به الیاف به دست آمده پلته می گویند. در مرحله ریسندگی بافنده از دوك نخ ریسی به نام تشی استفاده می كند و پشم شانه زده را به دور مچ پیچیده و تشی را می كشد تا پشم ریسیده شود.این كارشناس درخصوص مرحله چله كشی نیز گفت: چار چوبی را در زمین می كوبند سپس دو تا چوب در بالا و پایین می گذارند تا دار تشكیل شود.

وسایل مورد نیاز برای بافت چوخه


قیچی پشم چینی، شانه پشم زنی، دوك نخ ریسی، چوب دار، بفش چوبی، دفتین، ماسوره، نخ پنبه و بفش از وسایل مورد نیاز برای بافت چوخه است.

width=497

بازار کار چوخه بافی

متاسفانه، چند سالی می شود که اصلا فروش خوب نیست، با توجه به اینکه کارهایی که تولید ی گران قیمت هستند فروش در شهرستان های استان خوب نیست.