صمد بهادری حجاری

صمد بهادری هنرمند سنگ تراش

صمد بهادری با بیش از 15 سال سابقه فعالیت در رشته حجاری سنگ دارد. او به دلیل تلاش در حفظ و احیای رشته های بومی در معرض فراموشی آذربایجان شرقی
، از سوی معاون اول رئیس جمهور لوح تقدیر و عنوان برتر مراسم تجلیل از برگزیدگان #صنایع دستی ایران را دریافت كرده است .این چهره موفق در باره احیای رشته های بومی کشور گفت: حمایت اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان آذربایجان شرقی در تلاش است تا از رشته حجاری سنتی حمایت کند

صمد


بهادری با بیان اینكه آخرین هنرمندان این رشته چند دهه گذشته از دنیا رفتند، خاطرنشان كرد: از سال 81 شروع به فعالیت در این رشته و تربیت نیروی كارآمد كردم. خوشبختانه به تدریج حجاری سنتی با كاربردری شدن وارد چرخه زندگی اقشار مختلف مردم آذربایجان شرقی شد. هنرمند رشته حجاری سنگ آذربایجان شرقی اظهار کرد: رشته حجاری سنتی از هنری تزئینی رو به فراموشی امروز به هنر- صنعتی كاربردری در زندگی مردم تبدیل شده است. تا پیش از این حجاری سنتی تنها به عنوان رشته ای تزئینی در ساخت پیكره ها كاربرد داشت، اما ما آن را به صورت حرفه ای وارد معماری داخلی كردیم كه اكنون در ساختمان ها كاربرد دارد.

این هنرمند برگزیده صنایع دستی آذربایجان شرقی، با بیان اینكه كاهش قیمت محصولات این رشته در افزایش قدرت خرید مردم تاثیرگذار بوده است، افزود: با كاهش قیمت و بالا بردن تنوع محصولات،امروز بسیاری از خانه ها هنر حجاری سنگ را در معماری خود بکار گرفته اند.به این ترتیب مردم با محصولات این هنر و صنعت آشنا شدند. وی بیمه هنرمندان صنایع دستی را یكی از نیازهای مهم و چتر حمایتی این قشر دانست كه به تازگی محقق شده است. بهادری معرفی و فراهم كردن شرایط حضور هنرمندان در نمایشگاه های داخلی و بین المللی را از دیگر حمایت های اداره كل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان دانست و گفت: نمایشگاه ها موقعیتی را فراهم می کنند. تا جامعه شناخت کاملی از آثار خوب صنایع دستی کسب کند.از سوی دیگر شرایطی را برای فروش اثر و افزایش كیفیت محصولات در جامعه ایجاد می کند.
این هنرمند صنایع دستی آذربایجان شرقی با اشاره به حضور در نمایشگاه صنایع دستی تهران و كسب عنوان هنرمند برگزیده صنایع دستی آذربایجان شرقی در روز جهانی صنایع دستی سال 92 اظهار کرد: پس از كسب این عنوان مسئولیتم در ارتقای بیش از پیش كیفیت محصولات افزایش یافته و خود را ملزم به پیشرفت در ارائه این هنر به استان و كشور می دانم.

هنر حجاری یا سنگ تراشی

حجاری، هنر کندن نقش بر سنگ و صنعت بریدن آن برای کاربرد در معماری و نیز هنر و صنعت ساختن اشیای سنگی می باشد که نخستین تجربه بشر در حجاری و سنگ تراشی در ابزارسازی بوده است. به این ترتیب که با ایجاد تراش هایی در سنگ خشن ترین ابزاری را ساخت که به ساطور ابزار و قلوه ابزار معروف است.

امروزه هنرمندان سنگ تراش از روش های مختلفی در این هنر استفاده که می کنند که انواع روش های رایج در حجاری عبارت اند از: تراش سنگ (مانند جواهرتراشی، خراطی و نقش برجسته) برش سنگ (مانند معرق و مشبک)، خراش سنگ (مانند حکاکی) و روش های تلفیقی (مانند نقش برجسته مشبک).

سنگ ها بسیار متنوع اند و هرکدام با توجه به شکل و جنس خود برای کاربرد خاصی مورداستفاده قرار می گیرند. ویژگی سنگ از روی استحکام، رنگ، شفافیت، رگه، سختی و شکست (جدا شدن و گسیخته شدن تکه هایی از سنگ در امتداد سطوح معین و صاف بر اثر ضربه یا فشار وارده را شکست یا رخ سنگ می گویند) آن مشخص می شود.

بسیاری از سنگ ها به دلیل داشتن برخی عناصر و اکسیدهای رنگی در ترکیب خود شکل لایه ای منظم یا غیرمنظم دارند که سبب می شود به هنگام برش به صورت رگه هایی در سطح سنگ های لایه شده هویدا شوند. سنگ ها به صورت مسطح (تخت) و یا دارای حجم برای کاربردهای مختلف آماده می شوند.

از سنگ ها بنا به قابلیتی که دارند برای ساخت ظروف، اشیا و تزئینات ساختمانی استفاده می شود. ساخت انواع دیگ و دیگچه، کاسه، بشقاب و هاون برای ظروف پخت وپز و ... مرسوم است.

آثار هنری سنگی به دو گروه قابل حمل و ثابت تقسیم می شوند:

الف) آثار سنگی تزئینی قابل حمل مانند ظروف، سنگاب، سردیس و تندیس.

ب) آثار سنگی تزئینی ثابت مانند انواع ستون، اجزای ستون، کتیبه، محراب، حوض، نرده، سکو، فواره، در و پاشنه و سنگفرش.

شکل ظاهری و نقوش مورد استفاده در آثار سنگی شامل انواع گیاهی؛ حیوانی، انسانی، اشیا و سایر نقوش انتزاعی و تجریدی و همچنین گره ها و خط ها است.

سنگ ها با توجه به عناصر موجود در آن ها رنگ های متفاوت و ثابتی دارند. آثار هنری سنگی خود رنگ هستند و نیازی به رنگ زدن ندارند، تنها گاهی با توجه به آلودگی و فرسایش با مواد مختلف کدر خواهند شد که با سایش سطحی، شفافیت و درخشندگی خود را باز می یابند. حجاران از ویژگی رگه دار بودن سنگ ها در خلق برخی از آثار به صورت ماهرانه ای سود می برند.

سنگ ها به دلیل تراکم بافت ساختمانی شان، رنگ پذیر نیستند ولی سطح آن ها را می توان با مواد رنگی رنگ کرد که البته پایدار نیست. طیف رنگ هایی که در سنگ ها مشاهده می شود شامل سیاه، سفید، شیری، زرد، نخودی، خاکستری، صورتی، بنفش، زرشکی، عنابی، فیروزه ای، سبز، لاجوردی، قهوه ای، یشمی و آجری است.

ابزارهای سنگ تراشی

ابزارهای سنگ تراشی در راستای اهداف ویژه ای طراحی شده و در طی قرن ها تکامل پیدا کرده است و اغلب مجسمه سازان در توالی مشخصی آن ها را مورد استفاده قرار داده اند.

قلم سر تخت سنبه یا قلم نوک تیز قلم دندان موشی اسکنه (قلم) چکش ها تیشه ی شیارزن (دندانه دار) شکافتن سنگ گوه دریل برقی

روش تولید آثار سنگی

عملیاتی مانند تراش(خراظی و نقش برجسته کاری روی سنگ)، برش(معرق کاری و مشبک کاری)، خراش(حکاکی) و سایر روش های تلفیقی از انواع شیوه های تولید آثار هنری سنگی است. در ادامه به چند نمونه آنها اشاره می کنیم.

مشبک کاری سنگ

بریدن بخش هایی از لایه سنگ بر اساس طرح به وسیله ی ابزار برش و ایجاد شبکه و روزنه را مشبک کاری سنگ می گویند. از مشبک سنگ برای ساخت نورگیر، هواکش و جدا کننده ی فضاها در بنا استفاده می شود. این جدا کننده ها معمولا به شکل مسطح بوده و حجم، ابعاد و اندازه ای متناسب با کاربرد دارند.

نقوش رایج در مشبک سنگ علاوه بر طرح های هندسی مانند گره، نقوش اسلیمی و ختایی، طرح های جانوری و خط نگاره ها نیز می باشند با این تفاوت که در برخی طرح ها مانند گره ها، پراکندگی شبکه ها در سطح کار متعادل است، بدین معنی که نقوش مابین خطوط اصلی گره، برش خورده و خالی می شوند ولی در مورد نقوشی مانند گرفت و گیر (به صحنه ی درگیری حیوانات گرفت و گیر می گویند) طرح اصلی ثابت بوده و شبکه تنها بروی زمینه ایجاد می شود. لازم به ذکر است نقوش استفاده شده در مشبک باید به یکدیگر پیوسته باشند تا ساختار شبکه متعادل و پایدار بماند.

ابزار و مصالح روش مشبک کاری

از انواع ابزارها همچون دستگاه های برش، تراش، سایش و سوراخ کاری در این هنر استفاده می شود. مواد و مصالح موردنیاز در مشبک سنگ از انواع سنگ های ابزاری استفاده می شود.

مراحل انجام کار مشبک کاری سنگ

سنگ را در ابعاد و اندازه ی موردنیاز به صورت لایه برش می دهند. طرح را روی سنگ لایه شده منتقل می کنند. بخش هایی از سنگ را با مته سوراخ می کنند. بخش های مشخص شده بر اساس طرح را با ابزار برش یا قلم فولادی و چکش می برند. کار را سائیده، پرداخت کرده و صیقل می زنند.

تلفیق

به کارگیری دو یا چند روش حجاری برای ساخت و زیباسازی آثار هنری سنگی را روش تلفیقی می گویند. روش تلفیقی شیوه هایی همچون برش و خراش، برش و تراش، تراش و خراش را شامل می شود. به کارگیری هریک از شیوه های تلفیق، محصولات متنوعی را پدید می آورد.

از جمله ی این آثار می توان به نقش برجسته ی مشبک، حکاکی روی جواهر یا نگین تراشی، خراطی و حکاکی و پیکره سازی اشاره کرد.

نقش برجسته ی مشبک: برداشتن سطوح تراش خورده و برش آن در برخی قسمت های نقش برجسته تا حدی که حفره یا شبکه ای در آن پدید آید را نقش برجسته مشبک گویند. نگین تراشی: ساخت جواهر از سنگ های نیمه قیمتی و حکاکی خطوطی چون آیات، دعاها و اسامی متبرکه و یا اشکال اجرام سماوی بر روی آن را مهرسازی و یا نگین تراشی می گویند. خراطی و حکاکی: ساخت ظروف به شیوه ی خراطی و حکاکی زمینه را به گونه ای که طرح اصلی به رنگ طبیعی سنگ باقی بماند و زمینه با دوده و روغن به رنگ سیاه درآِید، خراطی و حکاکی گویند. این هنر در مشهد و حومه ی آن به سنگتراشی ظروف شهرت دارد. پیکره تراشی: ساخت پیکره های انسانی یا حیوانی به شیوه ی تلفیق خراطی، حکاکی و مشبک به گونه ای که طرح اصلی به صورت مستقل نمایان شود را پیکره تراشی می گویند. از این هنر بیشتر برای ساخت پیکره های مشاهیر ادب و هنر و نصب در میادین اصلی شهر استفاده می شود.