رنگ شناسی

رنگ شناسی چیست

دنیای پیرامون ما از دو عنصر فرم(Form)یا شکل و رنگ (Color) تشکیل شده است . تاثیر #رنگ شناسی در زندگی انسان به قدری است که حتی تصور زندگی بدون رنگ ناممکن است . رنگ پدیده و موهبت شگفت انگیز و شکوهمند هستی است و به زندگی انسان احساس و اشتیاق می بخشد . رنگ به فرم کمال می بخشد و به آن جان می دهد. فیزیکدانی بنام یونگ - رنگ های موجود در نور را با ترکیب کرد و به نور سفید رسید. یونگ پی برد با ترکیب سه رنگ : آبی - قرمز - سبز نیز می توان به رنگ سفید رسید. از سوی دیگر با ترکیب این سه نگ به صورت دو به دو سه رنگ دیگر نیز به دست می آید که عبارتند از : قرمز (ماژنتا) آبی (سایان) و زرد. یونگ مشخص کرد که رنگ های اصلی یا رنگ های اولیه طیف و نیز رنگ های درجه دوم یا ثانویه چه رنگ هایی هستند. هر جا نور وجود دارد رنگ نیز هم هست .و با وجود نور است که رنگ نمود پیدا می کند.و می تواند حضور داشته باشد .از این رو باید گفت که : رنگ همان نور ونور نیز همان رنگ است . تمامی اشیا این خاصیت را دارند که وقتی در برابر نور قرار می گیرند بخشی یا تمامی آن را منعکس می کند . این پدیدار سبب پیدایش رنگ اجسام می شود . رنگ ها دارای طول موج های(Wavelength) مختلف بلند و کوتاه هستند . چشم انسان می تواند طول موجهای نوری بین ۴۰۰ تا ۷۰۰ میلی میکرون(Milliseconds) را دریافت کند .از این رو رنگ هایی که انسان می بیند در محدوده ی طول موجها قرار دارد.(m) رنگ قرمز دارای بلندترین طول موج یعنی حدود ۷۰۰ متر و بنفش دارای کوتاه ترین طول موج با حدود ۴۰۰ متر است .

width=500

چرخه دوازده گانه رنگ ها :

در چرخه رنگ, رنگ های اصلی عبارتند از : قرمز - آبی - زرد سه پله رنگی که مابین رنگ های اصلی می بینید، در واقع نمایش تلاشی است که این رنگها برای نزدیک تر شدن به یکدیگر انجام می دهند. رنگ قرمز به تدریج با روشن تر شده به وسیله آمیزش با زرد و عبور از نارنجی و پرتقالی بالاخره به زرد نزدیک می شود و رنگ زرد نیز به همین ترتیب با پذیرش پله به پله رنگ آبی و ایجاد طیفی از سبز و زنگاری به آبی نزدیک می شود و با همین روش رنگ آبی را قبول رنگ قرمز و ایجاد طیفی از کاربنی و بنفش بار دیگر به قرمز نزدیک می شود. اتصال دایره میانی به ۳ طیف، یک مثلث متساوی الاضلاع معکوس، از سه رنگ نارنجی، زنگاریو بادمجانی می سازد، که در اولی قرمز و زرد، در دومی زرد و آبی و در سومی آبی و قرمز تقریبا به یک میزان جلوه می کند. این مثلث دوم معکوس را رنگهای درجه دوم می نامیم. شش رنگ باقی مانده در اطراف این دو مثلث در دایره رنگ، رنگهای درجه سوم است که ترکیبهایی غیر منظم و نابرابر از تداخل دو رنگ اصلی است. این چرخه همان گردونه ای است که اگرآن را خوب یاد بگیرید می توانید از تمام دنیای رنگ عبور کنید. مطمئن باشید هنوز هم ترکیب تازه ای وجود دارد و از آن رنگی متولد می شود که پیامی جدید داشته باشد. شاید که شما حامل این پیام باشید حاصل ترکیب رنگ های اصلی به صورت دو به دو شامل رنگهای ثانویه یا درجه دو می شود که عبارتند از : قرمز + آبی = بنفش قرمز + زرد = نارنجی آبی + زرد = سبز رنگ های دسته سوم یا ثالثه ( شش رنگ در دایره رنگ هستند) که هر کدام حاصل ترکیب یک رنگ اصلی با یک رنگ فرعی است.

width=500

ترکیب افزایش یا کاهشی نورها :

به نوع ترکیب نور های رنگی که حاصل ترکیب آنها نور روشنتری خواهد بود ترکیب افزایشی می گویند. ( دو رنگ مکمل نوری وقتی با هم ترکیب می شوند رنگ سفید به دست می آید . ترکیب افزایشی یا کاهشی رنگ ها : در دنیای مواد رنگی برعکس رنگهای نوری حاصل ترکیب رنگ ها رنگ تیره تر است .

خصوصیت رنگ ها:

hue ته رنگ یا فام یا هیو Value- روشنی یا درخشندگی chroma- شدت یا خلوص منظور از فام یا ته رنگ همان خصوصیت و کیفیت رنگین بودن رنگ است . ( مانند زرد - سبز-قرمز - آبی و . است) درخشندگی یا روشنایی یک رنگ درجه ای از روشنایی آن است که متمایز از درجات روشنی یا تیرگی همان رنگ می باشد . منظور از خلوص رنگ درجه اشباع یا سیری آن است که آن را در خالص ترین آن نشان می دهد.

زیبایی شناسی و ارزیابی رنگ ها :

امپرسیونImpression یا احساس عینی و بصر اکسپرسیونExpression یا هیجان و تاثیر بیانی کنستراکسیونConstruction یا ساختمان ( سمبولیک )

منظور از امپرسیون رنگ احساس رنگ و مقصود از اکسپرسیون رنگ حالت رنگ است . به درجات مختلف تاریکی و روشنی یک رنگ ( تونالیته) می گویند . اختلاف - تقابل و تفاوت مابین ماهیت و حالت های گوناگون رنگ را ( کنتراستContrast ) می گویند .

رنگ ها تاثیرات فروانی بر روحیه و رفتار انسان ها می گذارند حالات روانی و عاطفی آنان را شدیداً تحت تاثیر قرار می دهند. رنگ ها هر یک حاوی پیامی خاص به بینندگان می باشند این موضوع از قدیم الایام مورد بررسی و تحقیق دانشمندان و روانشناسان بوده و در دهه های اخیرمباحث روانشناسی رنگ ها تحقیقات و کندوکاوهای فراوان و مفصل صورت پذیرفته است.

متاسفانه در شرایط فعلی، در مدارس، بیشتر از رنگ خاکستری استفاده می شود. در حالی که خاکستری رنگ بی رنگی است. نه تیره است نه روشن و از هر گونه تحریک و یا گرایش روانی رهاست. (خنثی است) نه تنش زاست ونه تنش زدا. متداول شدن استفاده از این رنگ در مدارس، شاید به علت چرک تاب بودن آن است، در نتیجه تاثیرات روانی آن نادیده گرفته می شود.

تیرگی و روشنی در طراحی

رنگ های تیره از جنبه بصری انسان پیشروی می کنند به این سبب دیوارهای تیره رنگ، اتاق را کوچکتر نشان می دهند. متقابلاً رنگ های روشن پسروی داشته فضا را بزرگ تر می نمایند.

سردی و گرمی

تجربه ثابت کرده انسان می تواند به وسیله رنگ، تا هفت درجه گرما یا سرما را در محل کارش حس کند. هر وقت که با رنگ آبی یا سبز مواجه می شود، احساس سردی و موقعی که رنگ قرمز یا نارنجی را می بیند گرما را احساس کند.

کیفیت

رنگ هایی که از تجزیه نور سفید حاصل می شوند دارای حداکثر درخشش هستند. این رنگ ها در مقایسه با ارزش غیر خالص خود دارای حالت پیش روی کننده هستند، زرد خالص نسبت به زردی که با سفید یا سیاه ترکیب شده باشد معترض تر می نماید. در پاره ای موارد هنگام تغییر ارزش رنگ، رابطه کیفی به رابطه تیره و روشن یا سرد و گرم بدل شده اثر فضای رنگ تغییر می کند.

کمیت

دو عامل، قدرت رنگی هر رنگ را مشخص می کند، میزان درخشندگی و دیگری کمیت یا وسعت سطح رنگ. رنگ های با درخشندگی متوسط و کم در سطح وسیع غلیظ تر به نظر می آید اما رنگ رقیق در سطح وسیع باز هم کم رنگ تر می شود.

رنگ های اصلی و فرعی

رنگ های بنیادین یا اصلی، رنگ های قرمز، زرد و آبی هستند که به آن ها رنگ های اولیه نیز می گویند. رنگ های دیگر فرعی نامیده می شوند. برای مثال در رنگ های رنگین کمان، نارنجی، سبز و بنفش فرعی هستند. از ترکیب رنگ های فرعی نمی توان رنگ های اصلی را به وجود آورد ولی از ترکیب رنگ های اصلی رنگ های فرعی به دست می آید.

مکان رنگ

بر حسب این که رنگ در سقف، دیوارها یا در کف قرار داشته باشد، اثرات خاصی در انسان بوجود می آورد که دقت در ویژگی های آن واجد اهمیت است. رنگ های گرم روشن از بالا تحریک کننده، از طرفین گرما بخش و در کف حالت بالا رونده دارند. رنگ های گرم تیره از بالا متین، از طرفین محدود کننده و در کف اطمینان بخش هستتند.

رنگ های سرد روشن از بالا آرام بخش، از طرفین وسعت بخش و در زمین نرم و لطیفند. رنگ های سرد و تیره از بالا تهدید کننده و از جوانب مال خولیائی و در پایین سنگین و طاقت فرسا به نظر می آیند. رنگ ها اثرات روانی مختلفی در شرایط سنی متفاوت دارند به طور کلی اثرات روانی رنگ های اصلی بر روی انسان عبارتند از:

رنگ زرد

این رنگ بر خلاف نظر عامه از لحاظ تربیتی و استفاده در مکان های آموزشی حائز اهمیت است. حالت گرم کننده دارد و روشن ترین رنگ در میان کلیه ته رنگ هاست. رنگ زرد، تراکمی از سفیدی و رنگ خوشحالی و شادابی و نشاط و آرامش است، سمبل آخرت، شگفتی و نور خورشید است. به عروج انبیاء و شادمانی می ماند، نشان روشنی، هوشمندی، روشنفکری است، صاحب نظران روانشناسی رنگ ها معتقدند، اگر زرد به مقداری آبی تمایل داشته باشد، آن قسمت از مغز را که حالت جهش فکری دارد، تحریک کرده افزاش میزان حضور ذهن در افراد را سبب می شود و عامل تقویت حافظه است.

رنگ قرمز

غیر از قرمز چه رنگ دیگری را سراغ دارید که بتواند به اندازه تمام دنیا شما را به وجد بیاورد؟ قرمز رنگ تابستان است.

رنگی مثبت در طراحی متجاوز و مهیج است، فشار خون را بالا می برد در نتیجه برای افراد عصبی بسیار مضر است، هنگام تغزیه فوق العاده اشتها آوراست، سمبلی از خون وعشق ،در جائی که عشق، محبت، صفا و گل وگیاه و زیبایی باشد، نشانگر اوج عشق و در جایی که جنگ، پستی وشیطان صفتی حاکمیت داشته باشد، اوج غضب، شهامت و خطر را می رساند.

رنگ آبی

رنگی است صاف و روشن، همواره بی تحرک و ناشکیبا و در عین حال فعال، بردبار وصبور، رنگی امیدوار کننده و مقدس، گنبدهای مساجد و مناره های آبی که مانند پلی بین آسمان و زمین محسوب می شوند نشانگر همین موضوع می باشند، از فراموشی می کاهد.

رنگ سبز

ترکیبی از دو رنگ آبی و زرد است. این رنگ بیانگر جوانی و ایمان، عشق، عقیده دینی، توکل ،فناناپذیری، لطافت، تقدس و معنویات می باشد. چون نرمش پذیری را به دنبال دارد برای سنین بین 10 تا 16 سالگی که این افراد دوران بحرانی بلوغ را می گذرانند مناسب است. مثلا برای رنگ آمیزی مدارس راهنمایی (سبز روشن).

رنگ نارنجی در طراحی

از ترکیب دو رنگ قرمز و زرد، از آنجا که هر دو از رنگ های گرم اند دارای جذابیت و هیجان زیاد است. در گوارش غذا موثر است، آرامش دهنده و مسکن می باشد، بیانگر آمادگی و فعالیت است، برای بچه در سنین کودکی رنگ بسیار مفیدی است مثلا برای رنگ آمیزی کودکستان lrm ها مناسب است.

رنگ بنفش

از ترکیب دو رنگ قرمز و آبی حاصل می شود، ترکیبی از تسکین دهی و هیجان دارد. چون رنگی هنری است برای رنگ آمیزی کارگاه های هنرستان نوع کمرنگ این رنگ مناسب است.

قهوه ای و رنگ های خنثی

رنگ های خنثی ( رنگ بژ، شیری، خاکستری مایل به قهوه ای، توسی) و قهوه ای، بهترین مثال ممکن از طبیعت هستند که بسیار در طراحی ها استفاده می شوند. رنگ های خنثی و قهوه ای مذمون آرامش و صلح ، سازگاری، اعتبار و حتی حس خستگی را القا می کنند. قهوه ای، کاربردهای گوناگونی در طرح دارد؛ مثلا برای پس زمینه طرح، به عنوان رنگ تاکید کننده و برای رنگ متون استفاده می شود. همچنین در ترکیب با رنگ های دیگر برای ایجاد افکت های زیبا استفاده می شود.

رنگ سیاه در طراحی

رنگ های سفید و سیاه خالص ترین شکل رنگ هستند. هر یک معنای سادگی و اداری بودن را می رساند. تقریبا غیر ممکن است که رنگی را بدون استفاده از رنگ های سیاه و سفید ایجاد کرد. سفید معمولا مضمون تمیزی، پاکی و کمال را القا می کند. رنگ مشکی معنی قدرت، رمز آلود بودن و ظرافت را منتقل می کند، بعضی اوقات معنی ترس و ناشناخته بودن را نیز می دهد. هر کدام از این رنگ ها در صورتی که با رنگ های دیگر به کار برده نشوند، خیلی سرد و خشک به نظر می رسند. ترکیب رنگ سفید و سیاه که توسی است حس آرامش و کسل کننده ای را منتقل می کند.

تئوری رنگ ها

هنرمندان و طراح ها سال های بسیار زیادی است که بر روی تئوری رنگ ها کار می کنند و همچنان هم در حال کار بر روی آن هستند و البته کسی نمی تواند ادعا کند که در شناخت رنگ ها بهترین است و هر کسی می تواند این توانایی را بهبود ببخشد. البته فاکتور های بسیاری در جذابیت رنگ دخیل هستند که ما در این مقاله آن ها را بررسی خواهیم کرد.

تقسیم بندی کلی رنگ ها

رنگ ها به صورت کلی در دو دسته رنگ های اولیه یا اصلی و رنگ های ثانویه تقسیم بندی می شوند. رنگ های اولیه شامل قرمز، آبی و زرد هستند که از ترکیب مساوی این سه رنگ رنگ های ثانویه به وجود می آیند.

به عنوان مثال رنگ زرد و قرمز، نارنجی را به وجود می آورند، از ترکیب زرد و آبی سبز به وجود می آید و آبی و قرمز رنگ بنفش را تشکیل می دهند. اگر ما این رنگ ها را بیشتر با هم ترکیب کنیم رنگ های دیگه به دست می آید مثلا رنگ هایی مثل قرمز متمایل به نارنجی یا رنگ های بینابینی دیگر، که همه ی این ها در کنار هم چرخه ی رنگ(Color cycle) را تشکیل می دهند.

چرخه ی رنگ

نکته: سوالی که خیلی از من پرسیده میشه اینه که تفاوت بین Purple و Violet در چیست؟
به طور خلاصه Purple، بنفش متمایل به قرمز و Violet بنفش متمایل به آبی است.

انواع طرح های رنگی

خب در اینجا می خواهیم به این سوال پاسخ بدهیم که چگونه رنگ ها را کنار هم قرار دهیم؟ پاسخ این سوال در هارمونی و ارتباط رنگ ها به هم است. هارمونی رنگ ها(color harmony) بر اساس چرخه رنگ، بهترین رنگ ها را در کنار هم قرار می دهد. که در زیر به چند مورد از آن ها اشاره می کنیم.

Monochromatic (تک رنگ)

مونوکروماتیک(Monochromatic) ساده ترین نوع انتخاب رنگ است که بر اساس آن یک رنگ با شدت های مختلف در کنار هم قرار می گیرد مثلا رنگ قرمز پر رنگ و دوباره همان قرمز با شدت رنگ کمتر و به همین شکل غلظت های مختلف یک رنگ که در تصویر زیر مشاهده می کنید.

Analogous (رنگ های مشابه)

استفاده از رنگ های آنالوگ(analogue) یا مشابه بسیار چشم نواز است. برای انتخاب این گونه رنگ ها کافی است یک رنگ را در چرخه ی رنگ انتخاب کنید و سپس رنگ چپ و راست آن را هم بردارید در واقع رنگ هایی که در چرخه ی رنگ کنار هم هستند رنگ های آنالوگ را تشکیل می دهند مثل رنگ قرمز و نارنجی یا آبی و سبز.

lowast نکته ای که لازم هست در رنگ های آنالوگ به آن اشاره کنم این است که از انتخاب رنگ ها هراس نداشته باشید یعنی لازم نیست که دقیقا همان کد رنگی را که کنار هر رنگ قرار دارد استفاده کنید بلکه میتوانید غلظت آن را کاهش یا افزایش دهید تا به یک ترکیب رنگ یک دست برسید. پس ترس را کنار بگذارید و با پالت رنگ بازی کنید تا بتوانید بهترین رنگ ها را انتخاب کنید.

Complementary یا رنگ های مکمل

رنگ های مکمل در چرخه ی رنگ روبروی هم قرار دارند مثلا قرمز و سبز یا نارنجی و آبی.

رنگ های مکمل

البته می توانید برای تنوع بیشتر تون های مختلف این رنگ ها را انتخاب کنید مثلا قرمز اشباع تر یا کم رنگ تر و همینطور بقیه ی رنگ ها.

Split-complementary

رنگ های مکمل در قسمت قبل را بیاد بیاورید به عنوان مثال دو رنگ قرمز و سبز که رنگ های مکمل هستند و روبروی هم قرار دارند را در نظر بگیرید حال یکی از رنگ ها را ثابت نگه میداریم و دو رنگ دیگر که در اطراف رنگ مقابل قرار دارند را انتخاب میکنیم. به همین خاطر به این نوع رنگ ها ترکیب مثلث متساوی ساقین هم می گویند

Triadic (رنگ بندی سه گانه متساوی الاضلاع)

در این نوع رنگ بندی بعد از انتخاب یک رنگ در چرخه ی رنگ، سرنگ از چپ و سرنگ از راست را رها کنید و رنگ چهارم از هر طرف را انتخاب کنید. اگر این رنگ ها را با خط به هم وصل کنیم یک مثلث متساوی الاضلاع تشکیل می دهند. همانطور که قبلا هم گفتم لازم نیست حتما عین همان رنگ ها را انتخاب کنید، می توانید از غلظت های مختلف رنگ های انتخاب شده هم استفاده کنید.

این نوع ترکیب بندی رنگ های بی نظیری را به وجود می آورد به خصوص اینکه رنگ های اصلی و ثانویه در کنار هم قرار بگیرند.

Tetradic رنگ بندی چهار ضلعی یا مستطیلی

این ترکیب رنگی یکی از قدرتمندتری ترکیب ها را در اختیار ما می گذارد و رنگ های مکمل در این نوع ترکیب روبروی هم قرار می گیرند. در این نوع ترکیب حتما یک رنگ را غالب قرار دهید و رنگ های دیگر را به مقدار کمتر استفاده کنید تا بهترین نتیجه را بدست بیاورید.

انتخاب بهترین رنگ و پیام های مربوط به هر رنگ

هر رنگ بیانگر یک پیام است پس بهتر است رنگ ها را بر اساس موضوع و کاری که می خواهید درباره آن طرح بزنید، انتخاب کنید.

رنگ قرمز

رنگ قرمز بیانگر هیجان، اشتیاق و انرژی می باشد و باعث شدت ضربان قلب و تنفس می شود و رنگی است که قابلیت رویت بالایی دارد. البته جالب است بدانید که این رنگ در آئین ها و کشور های مختلف کاملا متفاوت است به عنوان مثال رنگ قرمز در آیین یهود نشانه پلیدی می باشد. در کشور چین نشانه جشن ها و مراسمات شاد و پیام آور خوشبختی است و در کشور ما بیانگر شهادت و خون شهیدان است. این رنگ برای نمایشگاه های اتوموبیل، پیتزا فروشی ها و رستوران ها بسیار مناسب می باشد ولی برای بیمارستان ها و مراکز درمانی چون تداعی کننده رنگ خون می باشد، اصلا رنگ مناسبی نیست.

رنگ آبی

این رنگ نشانه اعتماد، صلح، آرامش و پاکی است و فرد با دیدن این رنگ احساس آرامش می کند دقیقا بر عکس رنگ قرمز که رنگی هیجانی بود. این رنگ بهترین گزینه برای تزئین اتاق خواب به ویژه اتاق های کودکان است.

رنگ سبز

این رنگ نماد طبیعت، سر سبزی و تازگی است و مانند رنگ آبی رنگی است آرامش دهنده. از این مناسب ترین رنگ در تهیه مواد خوراکی و بسته بندی های مواد غذایی است چون همانطور که گفتم بیانگر تازگی و شادابی می باشد. البته این رنگ در کشور های مسلمان به ویژه کشور خود ما برای مراسمات مذهبی، مساجد و حسینیه ها به کار برده می شود.

رنگ زرد

این رنگ بیان کننده ی شور، اشتیاق و شادی می باشد. دقت داشته باشید که این رنگ بر خلاف رنگ آبی اصلا برای اتاق خواب مناسب نیست و باعث اذیت شدن چشم می شود.

رنگ مشکی

نشان دهنده ی یاس و نا امیدیسیت و بیشتر برای مراسمات عزاداری و غم بکار برده می شود البته این رنگ در کشور های غربی نشان دهنده ی قدرت و مرموز بودن است.

3 نکته را برای زمانی که رنگ #دکوراسیون داخلی خود را انتخاب می کنید، در نظر بگیرید:

1. هر رنگی را انتخاب می کنید، در مورد این که چقدر وقت در آن صرف خواهیم کرد و چه زمان هایی در آن اتاق خواهید بود, چه فعالیت هایی در آن اتاق انجام خواهد شد و حال که می خواهیم رنگ های مورد استفاده را ایجاد کنیم, فکر کنید.

2. باید ببینید که آیا نور خورشید وارد اتاق می شود یا خیر، و چه زمان هایی, صبح, بعد از ظهر, در تمام روز, یا اصلاً (آن بستگی به موقعیت اتاق دارد).

3. دقت کنید که اتاق چقدر بزرگ است.

با توجه به این, از رنگ های روشن تر یا تیره تر استفاده کنید. رنگ های روشن احساس فضای بیشتری را می دهند و رنگ های تیره تر یا گرم باعث می شود که اتاق کوچک تر به نظر برسد. مردم رنگ ها را به طور متفاوت درک می کنند.

به طور کلی, آن ها به رنگ ها به روش های مشابهی واکنش نشان می دهند, اما اثرات آن برای هر فرد یک سان نخواهد بود. برای مثال, یک رنگ خاص می تواند به طور ناخود آگاه برخی از خاطرات و یا احساسات شما را بیدار کند, این می تواند برای شخص دیگری هم رخ دهد, اما احساسات و خاطرات متفاوت هستند.

یک مثال دیگر, رنگ سیاه است که بسیاری آن را با عزاداری و یا چیزهای غم انگیزی مرتبط می دانند، در حالی که برخی دیگر ممکن است دوست داشته باشند و احساس خوبی بگیرند. استفاده از روان شناسی رنگ ها در طراحی داخلی تضمین نمی کند که برای هر فرد در خانه دقیقاً یک حس را منتقل کند.

برخی از اثرات روانی رنگ های قهوه ای, سفید, خاکستری, سیاه, زرد, قرمز, ارغوانی, بنفش, آبی و سبز را شرح خواهم داد. روان شناسی رنگ ممکن است به شما کمک کند وزن خود را کم کنید, رنگ به اضافه