دسته بندی صنایع دستی

صنایع دستی به آن رشته از صنایع اطلاق می شود که تمام یا قسمتی از مراحل ساخت فرآورده های آن با دست انجام گرفته و در چهارچوب فرهنگ و بینش های فلسفی، ذوق و هنر انسانه ای هر منطقه با توجه به میراث های قومی آنان ساخته و پرداخته می شود.

در وافع #صنایع دستی به مجموعه ای از هنر - صنعت ها اطلاق می شود که به طور عمده با استفاده از مواد اولیه ی بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید به کمک دست و ابزار دستی موجب تهیه و ساخت محصولاتی می شود که در هر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده به نحوی تجلی یافته و همین عامل وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه ای است .

width=500

اگرچه طبقه بندی های گوناگونی از #صنایع دستی ایران به عمل آمده است. اما به نظر، طبقه بندی زیر که توسط گروه هنرهای سنتی فرهنگستان هنرانجام پذیرفته است مناسب تر است:

بافته های داری

قالی (فرش دستبافت) : به عنوان مهم ترین زیرانداز، که شامل قالی تمام پشمی، پشم ابریشم، کرک ابریشم، (گل ابریشم)، ابریشمی و تمام ابریشمی است.

گلیم: که مشتمل است بر:

گلیم دورو (ساده، پود بافت و تخت بافت)

گلیم یک رو (سوماک، پود پیچ و سوزنی)

گلیم یک رو با ترکیبی از بافتهای قالی و گلیم همچون گلیم نقش برجسته ی ایلام.

زیلو

گبه

دست بافته های دستگاهی (نساجی سنتی)

جاجیم و جاجیم مانندها (جاجیم، جاجیمچه، گلیمچه ی متکاذین، چنته، کیسه حمام، موج، ماشته و اهرامی)

پلاس

پارچه ها: که به دو دسته تقسیم میشود:

پارچه های فاخر مانند: زری، مخمل، مخمل نقش برجسته، ترمه، دارایی، پارچه ی ابریشمی، بافت کلات نادری، پارچه ی ابریشمی بافت قاسم آباد رودسر (چادر شب) و شال

سایر پارچه ها، مانند: عبا، بَرَک، کرباس، مِتقال، اُرمَک، شمد، شَعر، احرامی، چادرشب، روفرشی، پرده ای و ...

رودوزی های سنتی

که یکی دیگر از انواع صنایع دستی ایران به شمار می رود شامل سه دسته به شرح ذیل است:

دوخت روی پارچه :- سوزن دوزی- سوزن دوزی بلوچ- سوزن دوزی ممقان - سوزن دوزی درویشی تفرشی - پته دوزی بخارادوزی - نقش دوزی نواردوزی - ملیله دوزی - گلابتون دوزی - خوس دوزی - زرتشتی دوزی - قلاب دوزی - قلاب دوزی اصفهان - قلاب دوزی رشت

دوخت داخل پارچه:

چشمه دوزی - سکمه دوزی

الحاق مواد دیگر به پارچه:

قیطان دوزی - ده یک دوزی - پیله دوزی - آجیده دوزی - منجوق دوزی - پولک دوزی - سکه دوزی - زغره دوزی- نقده دوزی - تکه دوزی (چهل تکه دوزی)

هنرهای فلزی

دواتگری- حکاکی روی فلز قلمزنی - مشبک کاری - ملیله کاری زرگری - کوفته گری- طلاکوبی - نقره کوبی- مس کوبی

چلنگری (زمودگری)

قفل سازی - ریخته گری - زیورسازی

آثار فلزی ترکیبی

ضریح سازی - اسلحه سازی - علامت سازی

میناسازی

مینای نقاشی - مینای خانه بندی - مینای مرصع

سفالگری

سفال بدون لعاب که مشتمل است بر:

سفالگری با دست - چرخ کاری- نقش برجسته سفالی

سفال لعابدارکه مشتمل است بر:

سفال دوغابی - لعاب سازی - نقاشی روی لعاب - نقاشی زیر لعاب

کاشی که خود انواع گوناگونی دارد، مانند:

هفت رنگ معرق - زرین فام مینایی معقلی - سفال مینایی - سفال زرین فام

خرمهره، که در حال حاضر، فقط در دو کارگاه و در شهر قم تولید می شود.

بدل چینی

آبگینه

شیشه گری، که شامل روش ها و انواع شیشه به شرح زیر است.

روش ها، که شیشه گری فوتی و شیشه گری فوتی قالبی را شامل میشود.

انواع، که بارفتن، دوپوست و سه پوست را شامل می شود.

تزیین شیشه که شامل تراش روی شیشه، نقاشی روی شیشه (شیشه مینایی)، آبگز کاری، مات کاری است.

شیشه با تلفیق فلز

هنرهای مرتبط با چوب

خراطی - کنده کاری - ساز سازی - آروسی سازی - معرق چوب - منبت کاری - مشبک کاری - خاتم سازی -گره چینی

سوخت روی چوب - درود گری - نازک کاری (ریزه کاری) چوب - معرق منبت

هنرهای مرتبط با سنگ

سنگ تراشی - خراطی سنگ - معرق سنگ - مشبک سنگ - حکاکی سنگ مرصع - فیروزه کوبی

نگارگری

نگارگری کتاب و نگارگری مرقعات تذهیب تشعیر - گل و مرغ

طراحی سنتی، که شامل موارد زیر است:

طراحی قالی و گلیم - طراحی قلمی - ترسیمات ناخنی - گره کشی (طراحی گره)

ساخت ابزار و مواد

بوم سازی - ساخت قلم و قلممو - ساخت رنگها

چسبها و روغن ها

مهره

کاغذ پوستی

تخته صیقلی

چاپ های سنتی - چاپ روی کاغذ (چاپ سنگی)

چاپ روی پارچه، که شامل چاپ های زیر است

قلمکار - کلاقه ای (باتیک ) - گره خورد (دارایی)

گروه های دیگر صنایع دستی شامل:

حصیربافی بوریابافی - چیغ بافی مرواربافی بامبوبافی - نمد مالی - پوستین دوزی

آثار چرمی

سراجی - حکاکی رو چرم

رنگ سازی سنتی

رنگ های حیوانی - رنگ های گیاهی - رنگ های معدنی - رنگ های شیمیایی

مرکب سازی (مرکب خوش نویسی و مرکب نگارگری)

رنگرزی سنتی

می تواند بر روی کاغذ، چوب، پشم، ابریشم و پنبه انجام شود.