بسته بندی صنایع دستی

صنایع دستی ایران در عین حال که از ارزش مادی و معنوی ویژه ای برخوردار است، اما فکر چندانی در زمینه بسته بندی آن نمی شود و شاید بتوان گفت تعداد انگشت شماری از فعالان این عرصه پا را از عرضه ی سنتی فراتر گذاشته اند و رویکردی مدرن به ارائه ی آن داشته اند.

از آنجا که این صنایع بیشتر به عنوان هدیه خریداری می شوند پس نیازمند بسته بندی هایی در خور ارزش آن ها هستند. اگر فعالان این عرصه به فکر بسته بندی نباشند هیچ گاه نمی توانند این صنعت را جهانی کنند و به فکر صادرات آن باشند. چون در صادرات یکی از عوامل موفقیت فروش بسته بندی با کیفیت می باشد.

زمانی که تصمیم می گیریم کالایی را برای خود یا به عنوان هدیه از بازار تهیه کنیم، اولین چیزی که به آن توجه می کنیم و خواه و ناخواه به چشم مان می آید ظاهر آن است. مخصوصا در مواردی که زیبایی یا بهداشت (در مورد مواد غذایی) حرف اول را می زند. اما زمانی که قرار است کالایی را برای هدیه دادن انتخاب کنیم جدا از مساله کاربردی بودن، همیشه نحوه ارائه یا بسته بندی آن اهمیت قابل توجهی دارد.

یک بسته بندی مناسب در زمان هدیه دادن ارزش ظاهری و باطنی هدیه ی ما را بیشتر خواهد کرد و در مخاطب مان تاثیر مثبتی خواهد گذاشت . جنس، مدل و رنگی که برای بسته بندی هدیه مان انتخاب می کنیم احساس و یا مقصود مان را به مخاطب القا می کند. پس با یک انتخاب بجا می توانیم احساس، مقصود یا اهداف شخصی و سازمانی خود را به مخاطبین ارائه دهیم.

width=500

چرا بسته بندی اهمیت زیادی دارد؟

بسته بندی صنایع دستی

بسته بندی صنایع دستی بر خلاف تصور برخی هنرمندان و مدیران موضوعی فانتزی و تشریفاتی نیست، یک بسته بندی شکیل می تواند به حفظ و نگهداری کالا، صادرات بیشتر و معرفی بهتر کمک کند، وقتی از بسته بندی صحبت می شود، فقط زیبایی و یا نیاز مصرفی آن مطرح نیست، بلکه بسته بندی یکی از ابزارهای اصلی در مارکتینگ، فروش موفق و ارائه درست یک محصول مطرح است؛ بسته بندی همان لایه بیرونی جنس است و نقش اصلی را در ایجاد انگیزه برای خرید آن ایفا می کند.

بسته بندی نخستین و رویی ترین بخش از یک جنس است که با چشم خریدار ارتباط می گیرد، در واقع بسته بندی حلقه رابط محصول و خریدار است. خرید صنایع دستی توسط یک خریدار خواه یک گردشگر خارجی یا داخلی، تفاوتی ندارد، اما باید به این درک رسیده باشیم که اگر گردشگر خارجی جنس را می خرد باید بسته بندی نمادی از اصفهان به او بدهد و اگر گردشگر داخلی می خرد باید با بسته بندی ارزش کالا را به او یادآور شویم.

یکی از شاخص های اصلی زنجیره تولید تا مصرف، بسته بندی است، که شاید این موضوع تا حدودی ناپیدا و بی اهمیت جلوه کند، اما نقش کلیدی این موضوع در# برندسازی(branding#)، زیبایی شناسی، نگهداری کالا و در نهایت تجاری سازی(Commercialization) بر کسی پوشیده نیست. باید پذیرفت که صنایع دستی امروز دچار ضعف بسته بندی است.

تبلیغــات (Advertising#) ابــزار اصــلی #بازاریــابی (Marketing#) و بســته بنــدی حلقــه تكمیل كننده زنجیره صادرات است؛ به همین خاطر بسـته بنـدی اهمیـت روز افزونی در نفوذ به بازارهای پررقابت امروزی دارد واین موضوع اهمیت بسته بندی را بیش از پیش آشكار می کند و توجه و بازاندیشی در سـازوكارهای آن را ضـرورتی غیرقابل انكارمی داند.

امروزه در عصر و زمانه ای که ما در آن زندگی می کنیم #رسـانه هـا(Media#) در روابـط فرهنگـی ما نقش مهمی دارند.اما در واقع این هنـر اسـت كـه پیشـتاز عرصـه گسترش روابط بینا تمدنی است؛ هنر از حد ابزاری برای برقراری ارتباط(Relationship) هم فراتر مـی رود و بـه خـود ارتبـاط بـدل میگردد وصد البته که قدرت و میزان تأثیرگذاری ایـن ارتبـاط بسـتگی غیر قابل انکاری با كیفیت قالب های هنری دارد.

بسته بندی در واقع به معنای تهیه ظرف محـافظ یـا سیسـتمی است كـه سلامت كالا ومحصول #صنایع دستی را در فاصله تولید تا مصرف حفظ می كند و آن را از ضربات، صدمات، لرزش، فشار و ارتعاش محافظت میکند. از سوی دیگر بسته بندی صنایع دستی به عنوان یك فرهنـگ بـومی یـا ملـی و اقلیمی سیسـتمی اسـت كـه موجب ایجـاد ارتبـاط بـین تولیدكننده و توزیع كننده را فراهم می آورد و همچنین بین آن دو و مصرف كننده ارتباطی قابل اطمینان برقرار می كند.

در سالهای اخیر با وجود پیشـرفت هـایی كـه در صـنعت بسته بندی، طراحی بسته بندی و مواد مورد استفاده در آن بـه وجود آمده است، زمینه بسیار مناسبی برای صادرات و عرضـه محصولات فراهم شده است. و همینطور بررسـیهـای مختلـفی که انجام شده است، نشان میدهد كه بسته بندی یكی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر تصمیم مصرف كنندگان در زمان خرید است. و همچنین تخمین زده شده كـه حدود 73 درصـد از تصـمیمات خرید، در محل عرضـه محصـولات گرفتـه مـیشـود و طراحـی بسته بندی نقشی كلیـدی در آن ایفـا دارد

. بسـته بنـدی محصول، که شامل كلیه فعالیت های #طراحی(Designing#) است سه وظیفه اصلی بر عهده محافظت از محتویات بسته، تأمین اطلاعات و متمایز كردن محصـول از سایر محصولات مشابه، از طریق جلب توجه مصرف كننده را بر عهـده دارد . در واقع برای حضور در بازارهای جهـانی هم كـه تعـداد زیـادی از تولیدكننـدگان، عرضـه كننـده كالاهـای مشـابهی هسـتند، بسته بندی مناسب صـادراتی، یكـی از اصـول اساسـی بـرای موفقیت در #صادرات(Export#) است و تولیدكنندهایی كه به ایـن مسئله توجه نداشته باشند، از دور رقابت خارج میشوند.

هویت بخشی به محصول از طریق بسته بندی

در بازارهای سنتی كه اجناس بدون بسـته بنـدی عرضـه مـیشـوند ، خریداران به طور مستقیم با خود كالاها در تماس هستند، مصـرف كننـدگان، كالا را به طور مستقیم مشاهده میکنند و توانایی بررسـی كامـل آنهـا را قبل از خرید ندارند. چون مشخصات و اطلاعاتی بر روی آن محصول نوشته نشده است.

اما در مورد صنایع و محصولاتی که بسته بندی شده اند، علاوه بر اطلاعـاتی كـه بـر روی بسـته بنـدی درج میگردد، شكل ظاهری و حال وهوای كلی بسته بندی، با یك نگاه مـا را از كاربرد، سطح كیفی، حدود قیمت و تشخص كالا مطلع مـی کند. محصولی مثل شكلات، در یك بسته بنـدی معمولی، با همان محصول در بسته ای فـوق العـاده لـوكس و تجملـی، هویتهای متفاوتی را ارائه میدهند. درنتیجه خریداران مختلفی را نیـز هدف قرار خواهند داد.

ارزش ریالی یك بسته، به خودی خود پیـام مهمـی ارائـه میكند و بر ارزش كالا و نوع خاصی از كیفیـت برمی گردد و مشخص میكندكه چه كسـی مصـرف كننـده كالاسـت.

با وجود آنكـه محاسبه قیمت ساخت یك بسته، كارسخت و تا حدی تخصصـی است امـا مردم به صورت تجربی و در مقایسه با كالاهایی كه قبلا خریده اند، یـك دید نسبی از ارزش و قیمت هر بسته بندی دارند. به همین خاطر نوع بسته بنـدی بایـد بـا ملاحظاتی انتخاب شود تا هزینه تولید معقـول باشد و بـا قیمت کالای بسته بندی شده تناسب داشته باشد. مثلاً كالاهایی كـه جنبـه ای از تفنن و سرگرمی دارند، بـه ویـژه آنهـایی كـه بیشـتر بـرای هدیـه خریده می شوند، باید بسته هایی داشته باشندكـه محتویاتش را گرانتر از آنچه هست نشان دهند

بسته بندی صنایع دستی هم در این قسمت قرار مـی گیـرد، به این خاطر که امروزه افراد به دلیل رفع نیازهای غیرضروری به سراغ خرید صنایع دستی چه برای خـود و چـه بـه عنـوان هدیه برای دیگران می روند. پس ترجیح میدهند کـه محصولات صنایع دستی، به واسطه بسته بندی با قیمتی بیش تر از قیمـت واقعی اش به نظر برسد.

عوامل مهم در انتخاب مواد و نوع طراحی بسته بندی

در انتخاب مواد برای صنایع دستی، بایـد بـه مواد اولیه و مصالح بومی هر منطقه توجه داشته باشیم . این مسئله ی بسیار مهمی است و در واقع این موضوع یكـی از عوامـل مـؤثری است که میتواند معـرف فرهنـگ و سنت جامعه ی ما باشد.

همچنین عوامل وابسته به فنّاوری موجود در جامعه هم تأثیر بسیار زیادی بـر طراحـی بسـته بنـدی و علی الخصوص بـر چگـونگی بسـته بندی صنایع دستی دارد. ایـن مسئله مـی توانـد بـر روی سـایر ویژگـی هـای محصول هم مثل : قیمـت، نحـوه ی حمـل ونقـل، چگـونگی محافظـت از محصول در برابر آسیب دیدگی احتمالی و غیره تأثیر بگذارد.

ارکان بسته بندی

به طور کلی می توان اركان و اجزا بسـته بنـدی را بـه دو گـروه كلامـی و بصـری تقسـیم نمود

عناصر بصری(visual elements) شامل تصاویر، اندازه و شكل، بیشتر بر تصمیم گیری و احساسات مشتری تأثیر میگذارنـد و عناصر اطلاعاتی مربوط به ارائه اطلاعات كلامی و فنـاوری مورد استفاده در بسته بندی است؛ كه از جنبه ی شناختی دارای اهمیت است و موجـب شـناخت مشـتری از محصول میشود.

شش متغیر وجود دارد كه بایستی توسـط تولیدكننـدگان و طراحان امر بسته بندی مورد توجـه قـرار گیـرد، ایـن شـش متغیر عبارتند از: شكل، انـدازه، رنـگ، گرافیـك، مـواد اولیـه و طعـم و مـزه بـر همین اساس،علاوه بر این اجزا می توان به نام تجاری هم اشاره کرد که یکی ازمسائل تاثیرگذار در ترغیب خریداران است و شاید بتوان همه ی آنها را به عنوان اركان بسـته بنـدی بیـان نمود

زیبایی در بسته بندی محصولات

یكی از عوامل بسیار مهم در فـروش محصـولات صـنایع دسـتی، رعایت اصول #زیبایی شناسی(Aesthetics) در طراحی بسته بنـدی اسـت. در حقیقـت، بسته بندی خود به تنهایی به عنوان یك فروشنده ی بی صدا عمل میكندكـه نمایـانگر تصویر، محتوا یا عملكرد محصولات ما است. ایجاد جذابیت بصـری بـر روی بسته بندی محصولات به عنوان راهکار بسیار مـؤثری در میـزان فـروش محسوب می شود چون به تجربه اثبات شده است که مشتری ها در اغلب مواقع با ظاهر محصولات بـا سرعت بسیار بالاتری نسبت به اطلاعات نوشتاری ارتباط برقرار مـیكنند.

بسـته بنـدی محصـول صـنایع دسـتی، در واقـع بكـارگیری شیوه های مبتكرانـه در ایجـاد و خلـق محصـولات متنـوع و جذاب مطابق با سلیقه ی گردشگران است كـه در ایـن راسـتا، اهمیـــت دادن بـــه ذوق و ســـلیقه مشـــتریان و افـــزایش رضایت مندی آنها همواره یكی از محورهای اصلی در موضوع طراحی است كه موضوع طراحی بسته بندی محصـولات صـنایع دسـتی را مهم میسازد.

در واقع، خصوصیات كلی بسته بندی می تواند موید اصالت محصول باشد. قضاوت در مورد كیفیت محصول، تحـت تـأثیر خصوصیات منعكس شده توسط بسته بنـدی اسـت و طراحـی آن باید با نیازهای خاص هر بازار منطبق شود تا بیشترین اثـر بخشی را در پی داشته باشد.

کنش های خریداران و گردشگران در رابطه با خرید صنایع دستی

مطالعه و شناخت عكس العمل خریداران به ابعاد بصری و اطلاعاتی بسته بندی در بازار پویا و رقابتی امـروز، بـی شـك امری مهم و حیاتی است كه بـه عنـوان یكـی از مهـمتـرین ابزارهای بازاریابی مورد بررسی قرار میگیرد

در بین ابعـاد بصـری نیـز شـاخصهـای طراحی گرافیكی(Graphic design)، شكل و #خلاقیت(Creativity) در بسته بنـدی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار هستند. همچنین از لحاظ دو بعد رنگ و اندازه باید در بسته بندی ها دقت فراوانی شود.

مطالعاتی كه به بررسـی ابعـاد و شـاخص هـای مورد انتظار بسـته بنـدی صـنایع دسـتی از دیـد گردشـگران، به خصوص گردشگران خارجی پرداخته شده است، نشان می دهد كه ابعاد بصـری بـه طـور كلی برای مصرف كننـدگان و تمایـل آنـان بـه خریـد نقـش مؤثرتر و با اهمیت تری نسبت به ابعاد اطلاعاتی و شناختی دارد.

مهم ترین ابعاد بسته بندی از نظر خریداران

در بین ابعاد بصری، ترتیب اهمیت هركدام از شاخص هـا بـه ترتیـب اولویت، طراحـی گرافیكـی روی بسـته بنـدی، طراحـی نـوع بسته بندی، اندازه بسته بندی، رنگ مورد استفاده درطراحـی، نوآوری در ایجاد بسته و درنهایت شكل بسته بندی را شـامل میشدند

همچنین نکات زیر در این مورد می تواند به ما کمک کند:.

- توجه به اطلاعات درج شده بر روی بسته بندی كه تولیدكنندگان میتوانند با درج اطلاعات مثبت و نكات مهم در هنگام استفاده از محصول، بر روی رفتار و جلب خریدار تأثیر بگذارند

. - تناسب شكل و اندازه بسته بندی با گروه خریدار با اتكا به مطالعات پیرامون روانشناسی و پیشبینی رنگ؛

- بررسی ارتباط میان عوامل بسته بندی و رفتار خریداران؛

_بررسی تأثیر مؤلفه های بسته بندی بر رفتار خریداران و اولویت بندی آنها در طراحی؛

-تشكیل گروههای تخصصی برنامه ریزی و طراحی در زمینه بستهبندی صنایع دستی؛

- افزایش دانش عمومی طراحان و متخصصان در زمینه فناوری های روزآمد در علم بسته بندی؛

- كاربرد ماشین آلات جدید در صنعت بسته بندی به عنوان ابزار و فرصتی برای نوآوری؛

- تطابق بسته بندی صنایع دستی با معیارهای پذیرش آن در بازارهای هدف؛

- شناســایی و تحلیــل مــداوم اولویــت هــا و ترجیحــات خریداران در مورد ابعاد مختلف بسته بندی محصول.