اهمیت بسته بندی

اهمیت بسته بندی در صنایع دستی

از آنجا که صنایع دستی بیشتر به عنوان هدیه خریداری می شوند پس نیازمند بسته بندی هایی در خور ارزش آن ها هستند. اگر فعالان این عرصه به فکر بسته بندی نباشند هیچ گاه نمی توانند این صنعت را جهانی کنند و به فکر صادرات آن باشند. چون در صادرات یکی از عوامل موفقیت فروش، بسته بندی با کیفیت می باشد.

زمانی که تصمیم می گیریم کالایی را برای خود یا به عنوان هدیه از بازار تهیه کنیم، اولین چیزی که به آن توجه می کنیم و خواه و ناخواه به چشم مان می آید ظاهر آن است. مخصوصا در مواردی که زیبایی یا بهداشت (در مورد مواد غذایی) حرف اول را می زند. اما زمانی که قرار است کالایی را برای هدیه دادن انتخاب کنیم جدا از مساله کاربردی بودن، همیشه نحوه ارائه یا بسته بندی آن اهمیت قابل توجهی دارد.

یک بسته بندی مناسب در زمان هدیه دادن ارزش ظاهری و باطنی هدیه ی ما را بیشتر خواهد کرد و در مخاطب مان تاثیر مثبتی خواهد گذاشت . جنس، مدل و رنگی که برای بسته بندی هدیه مان انتخاب می کنیم احساس و یا مقصود مان را به مخاطب القا می کند. پس با یک انتخاب بجا می توانیم احساس، مقصود یا اهداف شخصی و سازمانی خود را به مخاطبین ارائه دهیم.

بسته بندی صنایع دستی بر خلاف تصور برخی هنرمندان و مدیران موضوعی فانتزی و تشریفاتی نیست، یک بسته بندی شکیل می تواند به حفظ و نگهداری کالا، صادرات بیشتر و معرفی بهتر کمک کند، وقتی از بسته بندی صحبت می شود، فقط زیبایی و یا نیاز مصرفی آن مطرح نیست، بلکه بسته بندی به عنوان یکی از ابزارهای اصلی در بازاریابی یا مارکتینگ، فروش موفق و ارائه درست یک محصول مطرح است؛ بسته بندی همان لایه بیرونی جنس است و نقش اصلی را در ایجاد انگیزه برای خرید آن ایفا می کند.

در واقع بسته بندی نخستین و رویی ترین بخش از یک جنس است که با چشم خریدار ارتباط می گیرد، در واقع بسته بندی حلقه رابط محصول و خریدار است. خرید صنایع دستی توسط یک خریدار خواه یک گردشگر خارجی یا داخلی، تفاوتی ندارد، اما باید به این درک رسیده باشیم که مثلا اگر گردشگر خارجی جنس را می خرد باید بسته بندی نمادی از اصفهان به او بدهد و اگر گردشگر داخلی می خرد باید با بسته بندی ارزش کالا را به او یادآور شویم.

یکی از شاخص های اصلی زنجیره تولید تا مصرف، بسته بندی است، که شاید این موضوع تا حدودی ناپیدا و بی اهمیت جلوه کند، اما نقش کلیدی این موضوع در# برندسازی(branding#)، زیبایی شناسی، نگهداری کالا و در نهایت تجاری سازی(Commercialization) بر کسی پوشیده نیست. باید پذیرفت که صنایع دستی امروز دچار ضعف بسته بندی است.

تبلیغــات (Advertising#) ابــزار اصــلی #بازاریــابی (Marketing#) و بســته بنــدی حلقــه تكمیل كننده زنجیره صادرات است؛ به همین خاطر بسـته بنـدی اهمیـت روز افزونی در نفوذ به بازارهای پررقابت امروزی دارد واین موضوع اهمیت بسته بندی را بیش از پیش آشكار می کند و توجه و بازاندیشی در سـازوكارهای آن را ضـرورتی غیرقابل انكارمی داند.

امروزه در عصر و زمانه ای که ما در آن زندگی می کنیم #رسـانه هـا(Media#) در روابـط فرهنگـی ما نقش مهمی دارند.اما در واقع این هنـر اسـت كـه پیشـتاز عرصـه گسترش روابط بینا تمدنی است؛ هنر از حد ابزاری برای برقراری ارتباط(Relationship) هم فراتر مـی رود و بـه خـود ارتبـاط بـدل می گردد وصد البته که قدرت و میزان تأثیرگذاری ایـن ارتبـاط بسـتگی غیر قابل انکاری با كیفیت قالب های هنری دارد.

بسته بندی در واقع به معنای تهیه ظرف محـافظ یـا سیسـتمی است كـه سلامت كالا ومحصول #صنایع دستی را در فاصله تولید تا مصرف حفظ می كند و آن را از ضربات، صدمات، لرزش، فشار و ارتعاش محافظت می کند. از سوی دیگر بسته بندی صنایع دستی به عنوان یك فرهنـگ بـومی یـا ملـی و اقلیمی سیسـتمی اسـت كـه موجب ایجـاد ارتبـاط بـین تولیدكننده و توزیع كننده را فراهم می آورد و همچنین بین آن دو و مصرف كننده ارتباطی قابل اطمینان برقرار می كند.

در سال های اخیر با وجود پیشـرفت هـایی كـه در صـنعت بسته بندی، طراحی بسته بندی و مواد مورد استفاده درآن بـه وجود آمده است، زمینه بسیار مناسبی برای صادرات و عرضـه محصولات فراهم شده است. و همینطور بررسـی هـای مختلـفی که انجام شده است، نشان می دهد كه بسته بندی یكی از مهمترین عوامل تأثیرگذار بر تصمیم مصرف كنندگان در زمان خرید است و همچنین تخمین زده شده كـه حدود 73 درصـد از تصـمیمات خرید، در محل عرضـه محصـولات گرفتـه مـی شـود و طراحـی بسته بندی نقشی كلیـدی در آن ایفـا دارد

بسـته بنـدی محصول، که شامل كلیه فعالیت های #طراحی(Designing#) است سه وظیفه اصلی بر عهده محافظت از محتویات بسته، تأمین اطلاعات و متمایز كردن محصـول از سایر محصولات مشابه، از طریق جلب توجه مصرف كننده را بر عهـده دارد . در واقع برای حضور در بازارهای جهـانی هم كـه تعـداد زیـادی از تولیدكننـدگان، عرضـه كننـده كالاهـای مشـابهی هسـتند، بسته بندی مناسب صـادراتی، یكـی از اصـول اساسـی بـرای موفقیت در #صادرات(Export#) است و تولیدكنندهایی كه به ایـن مسئله توجه نداشته باشند، از دور رقابت خارج می شوند.

در بازارهای سنتی كه اجناس بدون بسـته بنـدی عرضـه مـی شـوند ، خریداران به طور مستقیم با خود كالاها در تماس هستند، مصـرف كننـدگان، كالا را به طور مستقیم مشاهده می کنند و توانایی بررسـی كامـل آنهـا را قبل از خرید ندارند. چون مشخصات و اطلاعاتی بر روی آن محصول نوشته نشده است.

اما در مورد صنایع و محصولاتی که بسته بندی شده اند، علاوه بر اطلاعـاتی كـه بـر روی بسـته بنـدی درج می گردد، شكل ظاهری و حال وهوای كلی بسته بندی، با یك نگاه مـا را از كاربرد، سطح كیفی، حدود قیمت و تشخص كالا مطلع مـی کند. محصولی مثل شكلات، در یك بسته بنـدی معمولی، با همان محصول در بسته ای فـوق العـاده لـوكس و تجملـی، هویت های متفاوتی را ارائه می دهند. درنتیجه خریداران مختلفی را نیـز هدف قرار خواهند داد.

ارزش ریالی یك بسته، به خودی خود پیـام مهمـی ارائـه می كند و بر ارزش كالا و نوع خاصی از كیفیـت برمی گردد و مشخص می كند كه چه كسـی مصـرف كننـده كالاسـت.

با وجود آنكـه محاسبه قیمت ساخت یك بسته، كارسخت و تا حدی تخصصـی است امـا مردم به صورت تجربی و در مقایسه با كالاهایی كه قبلا خریده اند، یـك دید نسبی از ارزش و قیمت هر بسته بندی دارند. به همین خاطر نوع بسته بنـدی بایـد بـا ملاحظاتی انتخاب شود تا هزینه تولید معقـول باشد و بـا قیمت کالای بسته بندی شده تناسب داشته باشد. مثلاً كالاهایی كـه جنبـه ای از تفنن و سرگرمی دارند، بـه ویـژه آنهـایی كـه بیشـتر بـرای هدیـه خریده می شوند، باید بسته هایی داشته باشند كـه محتویاتش را گرانتر از آنچه هست نشان دهند.

بسته بندی صنایع دستی هم در این قسمت قرار مـی گیـرد، به این خاطر که امروزه افراد به دلیل رفع نیازهای غیرضروری به سراغ خرید صنایع دستی چه برای خـود و چـه بـه عنـوان هدیه برای دیگران می روند. پس ترجیح می دهند کـه محصولات صنایع دستی، به واسطه بسته بندی با قیمتی بیش تر از قیمـت واقعی اش به نظر برسد.

اما توجه به این نکته ضروری است که بسته بندی استاندارد نباید هزینه گزافی بر خریدار تحمیل کند، باید درصد پایینی از قیمت محصول را به بسته بندی اختصاص داد، بسته بندی محصول باید محتوای آن محصول را نشان دهد و جذابیت لازم را برای خریدار داشته باشد.

با توجه به اینکه هدف اصلی بسته بندی محافظت از کالاست، ازاین رو بسته بندی باید مقاوم باشد و زینتی نباشد، ضمن اینکه طراحی مناسب از لحاظ بصری داشته باشد، قابل بازیافت باشد و توضیحات لازم اعم از پشتیبانی، ابعاد محصول، ضمانت نامه روی بسته بندی قید شود.

در مجموع می توان گفت که بسته بندی یک هنر وابسته و الحاقی به صنایع دستی است که باعث می شود محصول صنایع دستی برخوردار از یک شناسنامه شود و محصول از طریق بسته بندی دارای هویت مختص به خود گردد.

بسته بندی هر محصولی دروازه ورود خریدار به دنیای آن محصول است از این رو لزوم توجه تولیدکنندگان صنایع بالاخص صنایع دستی به بسته بندی محصول احساس می شود.

بسته بندی خوب هر محصول نشان دهنده کیفیت بالای محصول است. همچنان امروزه شاهد عدم توجه تولید کندگان و فروشندگان صنایع دستی به بسته بندی صنایع دستی هستیم اما با توجه به تبلیغات صورت گرفته در حوزه بسته بندی و رویکردهای مثبت معاونت صنایع دستی سازمان میراث فرهنگی در این خصوص، اطلاع رسانی ها و کارگاه های آموزشی شاهد رویکرد در زمینه بسته بندی به تدریج تغییر یافته است.

بسته بندی استاندارد نباید هزینه گزافی بر خریدار تحمیل کند، باید درصد پایینی از قیمت محصول را به بسته بندی اختصاص داد، بسته بندی محصول، محتوای آن محصول را نشان دهد و جذابیت لازم را برای خریدار داشته باشد.

ا توجه به اینکه هدف اصلی بسته بندی محافظت از کالاست، ازاین رو بسته بندی باید مقاوم باشد و زینتی نباشد، ضمن اینکه طراحی مناسب از لحاظ بصری و باربری داشته باشد، قابل بازیافت باشد و توضیحات لازم اعم از پشتیبانی، ابعاد محصول، ضمانت نامه روی بسته بندی قید شود.

دلایل داشتن بسته بندی مناسب

عملکرد: حفاظت

از وظایف اولیه بسته بندی حفاظت از شی مورد نظر است. مثلا مواد غذایی باید تا مرحله خورده فروشی از خراب شدن و آسیب دیدن محافظت شوند. یا محصولاتی که از نظر مادی و معنوی دارای ارزش زیادی هستن باید به منظور حفظ آن ها از ضربه های احتمالی در بسته بندی های مناسب جایگذاری شوند.

جذابیت: به من نگاه کنید

چگونگی بسته بندی هر شی اولین چیزی است که نگاه مصرف کننده را به خود جلب می کند. به همین دلیل تولید کننده گان و تامین کنندگان همواره در پی طرح ها و نشانه هایی برای افزایش جذابیت محصول خود در بازار می باشند. این نشانه ها را می توان ارزش های بصری نامید. ابزارهایی وجود دارند. که می توان آنها را برای ایجاد ارزش بصری و در نتیجه بیشتر دیده شدن به کار برد از قبیل فرم , رنگ , تصویر سازی و اسم.

برندینگ: با ایجاد تفاوت

بسته بندی محصول امضای شرکت تولید کننده یا تامین کننده آن محصول پای آن است. بسته بندی می تواند در شناخته شدن هر چه بیشتر برند کمک بزرگی کند تا آنجا که مخاطب تنها با دیدن بسته بندی تشخیص بدهد شی مورد نظر تولید کدام شرکت و کارخانه است. این موضوع در مورد بسیاری از صنایع غذایی و الکتروتیکی صادق است.آنچه اهمیت دارد این است که هنوز در صنایع دستی ما هنرمند به اهمیت داشتن برند خود واقف نیست و برای همین بسته بندی را هزینه اضافه می داند از طرفی در بسیاری از موارد مردم ایران علاقه ای به خرید اجناس با بسته بندی گران ندارند و در بازارهای سنتی ترجیح می دهند که به صورت فله خرید کنند.

بیش از هر چیز به نظر می رسد فرهنگ سازی در زمینه اهمیت بسته بندی و برند سازی باید انجام شود تا هم هنرمند و هم خریداران حتی خریداران عمده آن را هزینه اضافه تلقی نکنند.