آیینه کاری

هنر آیینه کاری چیست

آینه کاری، به عنوان یکی از قدیمی ترین عناصر تزینی در معماری شناخته می شود که از دیرباز علاقمندان بسیاری در سراسر جهان داشته است. در ایران آینه کاری به شیوه سنتی به عنوان یکی از زیباترین جلوه های تزیینی بناها جایگاه ویژه ای داشته است این نوع آینه کاری ظاهری لوکس و مجلل به بناها می داد. از این نوع آینه کاری بیشتر در کاخ ها، مساجد، مدارس، خانه های اشراف، سر در حمام ها و بازارها استفاده می شده است. آینه کاری سنتی در گذشته در کنار هنرهایی همچون آجرکاری، گچبری، کاشی کاری و نجاری در بناها به کار گرفته می شد. آینه کاری سنتی بیشتر در آینه کاری سقف مورد استفاده بوده است. با پیشرفت صنعت شیشه و آینه و روی کار آمدن آینه های رنگی، هنر آینه کاری ماهیت جدیدی در #دکوراسیون داخلی(Interior decoration#) پیدا کرد و تبدیل به یکی از المان های دکوراسیون مدرن شد.

درفرهنگ ایرانی آیینه (Mirror) نماد پاكی، راستی و صداقت است و به همین دلیل است كه ایرانیان از آیینه درخانه، آئین ها و مراسم و حتی معماری بسیار استفاده می كنند. از آیینه در معماری به منزله عنصری تزئینیو به دلیل جذب نور بیشتر و ایجاد محیطی دل انگیزتر استفاده شده است. در واقع استفاده از آیینه در تزئین بنایا معماری ابتکار هنرمندان ایرانی است و اوج شكوفایی هنر #آیینه كاری در معماری دوره ی قاجاریه بوده است كه نمونه های بسیاری از آن را در عودالان می توان یافت.

width=500

تاریخچه

آینه کاری یکی از شاخه های هنرهای #تزیینی ایران است و از ابتکارهای ویژهٔ هنرمندان ایرانی به شمار می آید و در دوره ساسانیان رایج بوده است.

از آیینه کاری های بجا مانده می توان بنای دیوانخانهٔ شاه طهماسب صفوی (۹۳۰ - ۹۸۴ق / یا ۱۵۲۴ - ۱۵۷۶م ) در قزوین را نام برد.آب و آینه در فرهنگ ایرانیان نماد پاکی و روشنایی، راستگویی و صفا بوده اند و به احتمال زیاد کاربرد آن در معماری نیز همین معنا را دارد.

علاوه بر این ریشه های اقتصادی آینه کاری را نباید فراموش کرد. در سده ۱۰هجری قمری آینه از اروپا به ویژه از ونیز به ایران وارد می شد و بخشی از این آینه ها هنگام جابه جایی در راه می شکست. هنرمندان ایرانی برای بهره گیری از قطعات شکسته راهی ابتکاری یافتند و از آن ها برای آینه کاری استفاده کردند و آینه کاری ظاهراً با کاربرد آنها آغاز شد.

آینه کاری در آغاز با نصب جام های یک پارچه آینه بر بدنه بنا شروع شد. نه تنها درون بنا بلکه دیوارهای ستون دار عصر صفوی نیز با آینه های بزرگ تزیین شد.

مصالح،مواد و ابزار آیینه کاری

مصالح و مواد مورد استفاده در هنر آینه کاری عبارتند از: آینه چسب یا بُنکس (در اصطلاح چسب چوب را گویند)، سریش و گچ نرم. ابزارهایی که در هنر آینه کاری استفاده می شوند عبارتند از: قلم طراحی، خط کش چوبی برای خط اندازی روی شیشه، میز زیر دست، الماس آینه بر و تنها ابزاری که در نصب آن به کار برده می شود کاردک است .

از آینه کاری اکثرا در چه جاهایی استفاده می کنیم ؟

بر روی دیوار،برروی سقف.آینه کاری، طرح ها و گونه های مختلفی دارد که شامل : آینه کاری جورچین،آینه کاری لوزی،آینه کاری مدرن،آینه کاری کلاسیک،آینه کاری گل و بوته،آینه کاری هندسی،آینه کاری آنتیک،آینه کاری حجمی و آینه کاری کهنه کاری می شوند.مدل های گوناگون آینه کاری هم شامل : لوزی،مربع قطری،دایره ای،شکل های هندسی،جورچین(مربع و مستطیل نامنظم) هستند.آینه کاری را می توانیم برروی دیوار گچی،دیوار سیمانی،دیوار رنگ روغن،دیوار کاه گل،دیوار فلزی،دیوار MDF ،دیوار سرامیکی،دیوار سنگی،دیوار چوبی و ... انجام دهیم.بکارگیری آینه در داخل خانه موجب می شود تا درون خانه بزرگتر نشان داده شده و در نتیجه زیباتر شود و همچنین موجی از انرژی مثبت در خانه به راه افتد.پس از اینکه منزل آینه کاری شد،با توجه به مقدار کثیفی ایجاد شده برروی آینه ها،اگر کثیفی چربی باشد با ترکیب مقداری سرکه و آب که به آینه می مالیم آن را از بین می بریم و اگر کثیفی فقط در حد غبار باشد با آب هم می شود آن را از بین برد.برای آینه کاری باید از مخلوطی از پودر سنگ علاوه بر سیمان سفید یا سیاه استفاده کرد که برای چسباندن و همبستگی بین قطعات باهم استفاده می شود.برای این مخلوط آینه کاری نسبت های 1 به 3 را انتخاب می کنیم به این معنی که مخلوط سیمان تنها 1 واحد و پودر سنگ هم 3 واحد خواهد بود.

width=500

شیوه اجرای کار آیینه کاری

شیوه اجرای کار در آینه کاری این گونه است که نخست، طرح مورد نظر توسط طراح، معمار یا شخص آینه کار آماده می شود سپس کاغذ طراحی شده را سوزنی می کنند و برسطح کار می گذارند و روی آن گرده زنی می کنند. پس از آن از روی طرحی که به وسیله گرده بر دیوار منتقل شده، هنر آینه کاری را به وسیله چسباندن قطعات آینه روی دیوار با گچ و سریش به انجام می رسانند.

در سطوح آینه کاری زمینه کار دارای نقوش یا خطوط برجسته یا فرورفته است زمینه کار توسط یک فرد گچ بر مشابه طرح آینه کاری آماده شده، سپس قطعات آینه به وسیله آینه بر یا آینه کار در اندازه و اشکال مورد نظر با الگویی مقوایی برش داده شده (بدون انکه آنها را از هم جدا سازند) آماده می شود.

آنگاه آینه چسبان به وسیله خمیری که مرکب از گچ و سریش است قطعات آینه را براساس طرح به وسیله فشار آوردن دست به محل برش آن ها روی گچ کشته بر سطح کار می چسباند و با فشار دست برجستگی و فرورفتگی مورد نظر را ایجاد می کند، سپس نقوش دلخواه و مورد نظر را پدیدار می سازد در خاتمه آینه پاک کن سطح کار را پاک کرده، براق می کند.

اجرای طرح روی کاغذ پس از تشخیص ابعاد و تقسیم بندی گره محاسبه می شود سپس هر گره را در خود خرد کرده و به وسیله آینه های حمیل یک سانتیمتری که در اطراف نقش گره چسبانده می شود، گره اصلی نمایان می شود.

در داخل لقاط گره نقوش ویژه طراحی شده مثل نقوش اسلیمی، گل و برگ و پرنده و غیره را اجرا می کنند و افزون بر آن قسمت آینه بری به وسیله آینه های رنگی و برش آینه به صورت محدب که به نام کُپ بری (آینه محدبConvex Mirror) معروف است، طرح لازم را آماده کرده و به عنوان مثال در طرح درخت انگور الوان، سیاه و یاقوتی که هم رنگ و هم ابعاد آن مشخص است، شبیه اصل درخت طراحی می کنند و آینه محدب را بر اساس طرح آماده با گچ بر سطح کار می چسبانند.

سپس لایه گچ نرم در قطر حدود سه میلی متر بر آخرین سطح بر جسته مالیده می شود و پس از آن شیشه های محدب ساخته شده را خرد کرده و با انواع آینه های رنگی به کار می برند. در مورد طرح های گیاهی و اسلیمی و قواره سازی، مانند معرق کاری برای تمام نقوش، الگو تهیه کرده و پس از برش آینه با الماس، به کمک سنگ، لبه های آن را گرد می کنند. ضخامت مطلوب آینه برای آینه کاری یک میلی متر است، اما تا ضخامت دو میلی متر یا بیشتر نیز به کار برده شده است.

از آنجا که واردات آینه گران قیمت و شکننده بود، استادکاران ایرانی از مدت ها پیش به ساخت آینه های قلع و سیمابی می پرداختند. بعدها جیوه(Mercury) دادن آینه تغییر کرد و آب مقطر(Distilled water) و نیترات(Nitrate) دراژن(Dragons)(سنگ جهنم ) به کار بردند. این آینه چندان که باید شفاف نبود، از این رو در عمده آستانه ها و اماکن متبرکه آینه های بلژیکی به کار برده شده است.

آینه رنگی

امروزه طراحان دکوراسیون داخلی برای آینه کاری فضاها بیشتر از آینه رنگی استفاده می نمایند. این نوع آینه ها با ایجاد تللو رنگی در کنار بازتاب رنگی تصاویر جلوه ای زیبا ایجاد می کنند. محبوبترین آینه های رنگی به کار رفته در دکوراسیون شامل: آینه طلایی، آینه برنز، آینه شامپاینی (مسی)، آینه دودی، آینه مشکی، آینه آبی، آینه سفید، آینه سبز و آینه بنفش می شود. این آینه ها در طرح های مختلفی مانند آینه تراش، انگروینگ آینه (حکاکی روی آینهآینه پتینه (کهنه کاری یا آینه آنتیکآینه کریستال، آینه هندسی، آینه گل و بوته، آینه دکوراتیو(decorative)، آینه ونیزی و آینه طرح دار اجرا می گردند.